Z marmuru, żelaza, nadziei...

Film dokumentalny
Czas: 24 min.
Produkcja: Polska, 2013
Scenariusz i reżyseria: Andrzej Duda i Witold Bereś
Występują: Andrzej Wajda, prof. Tadeusz Lubelski
Konsultacje: Witold Bereś, Krzysztof Burnetko
Zdjęcia: Krzysztof Nęcka,Piotr Wolski
Dźwięk: Krzysztof Nęcka, Andrzej Osowiecki
Montaż i opracowanie graficzne: Krzysztof Nęcka
Muzyka: www.freemusicarchive.org
Producent: Witold Bereś, Fundacja Świat Ma Sens

Jak to się zaczęło? Wejście do kin w roku 1977 „Człowieka z marmuru” Wajdy jest sensacją – swego rodzaju prefiguracją papieskich słów z pierwszej pielgrzymki i buntu Polaków w sierpniu 1980 roku. Ten film zmieni polską świadomość. Rządzący komuniści oraz tajne służby dochodzą więc do wniosku, że Wajda jest zagrożeniem – zakładają mu teczkę, którą zamkną dopiero w lipcu 1989 roku, gdy reżyser będzie już senatorem wybranym w pierwszych wolnych wyborach.

I przez ten czas, choć o tym nie wie, Wajda jest zawsze na oku i podsłuchu tajniaków. Tajniak w pierwszym raporcie pisze o nim: „…reprezentuje antysocjalistyczną postawę w środowisku twórczym. Ma niechętny, zabarwiony emocją, stosunek do ZSRR”. Generał Kiszczak naciska, żeby zniszczyć „Kamarylę Wajdy”. Nawet Jurij Andropow, szef radzieckiego KGB, zauważa, że reżyser odsłonił swe antysocjalistyczne poglądy. A premier Jaroszewicz pointuje: „Wajda? Jak chce, to niech wyjedzie z Polski. Będzie o jednego wroga mniej”.

Mają rację – kolejne filmy to potwierdzają. A triada „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza” i nakręcony już w wolnej Polsce „Wałęsa. Człowiek z nadziei” układa się w niezwykły opis walki twórcy z systemem o wolną Polskę. I o tym opowiada ten film.

Film towarzyszy książce Witolda Beresia i Krzysztofa Burnetki, autorów takich hitów jak „Ryszard Kapuściński: nie ogarniam świata” i „Marek Edelman. Życie. Do końca”. Tym razem jest to opowieść o tym jak władze i tajne służby rozpracowywały reżysera i nadały mu kryptonim „Luminarz” – czyli o tym jak nakręcić ważny film i nie dać się złamać.

Autorzy o swej książce:
Nasza książka pokazuje nieznanego Wajdę, ale stara się zrozumieć czasy, a przede wszystkim – je opisuje. To swego rodzaju polityczna biografia reżysera, pełna anegdot i nieznanych historii odnalezionych w archiwach IPN. Ale to również opis relacji na styku artysta-władza – i po prostu zwycięstwa prawdziwej Sztuki.

Będzie też można kupić książkę „Andrzej Wajda. Podejrzany” (z autografami autorów oraz Andrzeja Wajdy) oraz inne tytuły opowiadające o bohaterach polskiej wolności.

Witold Bereś (1960) - publicysta, producent filmowy i scenarzysta, dziś szef portalu Polska ma Sens. Pracował w „Tygodniku Powszechnym”, TVP1, „Gazecie Wyborczej”, przez lata związany z radiem RMF. Współprowadził magazyn kulturalny „Dobre książki”. Jest autorem lub współautorem kilkunastu książek, w tym m.in wywiadów-rzek z Czesławem Kiszczakiem, opowiadań - „Trzecia Rzeczpospolita od płota do płota”, książki „Czwarta władza. Najważniejsze wydarzenia III RP”. Producent takich filmów fabularnych jak „Anioł w Krakowie ”, „Jegomość Tischner i jego filozofia po góralsku”, „Wszystkie kobiety Mateusza” czy dokumentalnych „Goralenvolk, Tischner - życie w opowieściach” czy „Bartoszewski. Droga”. Współtwórca Fundacji „Świat ma Sens” promującej pozytywne myślenie o Polsce i świecie.

Krzysztof Burnetko (1965) - dziennikarz prasowy i publicysta, z wykształcenia prawnik. Pracował w „Tygodniku Powszechnym” i w „Polityce”, z którą związany jest do dziś m.in jako autor popularnego narciarskiego „W śniegu i po śniegu”. Współautor książki „Wałęsa. Epoka. Ludzie”.

Kadr z filmu. Fot. Piotr Uss Wąsowicz